دریاچه گهر، نگین فیروزه‌ای لرستان، جهانی شد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، دریاچه گهر در استان لرستان در منطقه حفاظت شده اشترانکوه در ارتفاع ۲ هزار و ۳۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد که شامل ۲ بخش به نام های گهر بزرگ و گهر کوچک یا گهر بالا و پایین است که وسعت دریاچه گهر بزرگ حدود ۱۰۰ هکتار و عمق دریاچه بین چهار تا ۲۸ متر و عرض آن بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ متر و طول آن یک هزار و ۵۰۰ متر است.

گفته می شود این دریاچه در اثر زمین‌لرزه‌ای بزرگ به وجود آمده باشد؛ چراکه این دریاچه روی گسل اصلی زاگرس قرار گرفته و به احتمال قوی جنبش گسل و بسته شدن دره توسط یک سنگ ریزش عظیم، عامل شکل‌گیری آن شده است.

بر اساس مطالعات انجام شده ۶۸ گونه گیاه انحصاری و بیش از ۶۰۰ گونه گیاه و ۵۳ گونه درخت و درختچه و ۴۵ گونه پستاندار و ۳۰ گونه خزنده و ۱۹۵ گونه پرنده و ۵ گونه دوزیست و تعداد زیادی ماهی در این منطقه شناسایی شده است.

علاوه بر قزل‌آلا، این منطقه زیستگاه آبزیان دیگر مانند لاک پشت و قورباغه و حیوانات دیگری از جمله قوچ و میش، بزکوهی، خرس قهوه‌ای، گرگ، روباه، گراز و خرگوش و انواع پرندگان مانند کرکس، عقاب، کبک و شاهین زرد و گونه‌های دیگر حیوانی است.

پوشش گیاهی گهر مانند دیگر مناطق رشته کوه اشترانکوه شامل گونه‌های بلوط، بید، بادام وحشی، پسته وحشی، سرو کوهی، زبان گنجشک، گون، آویشن و پونه کوهی است و البته در فصل بهار و اوایل تابستان می‌توان در این منطقه گل‌های کوهی مخصوصا گل شقایق و لاله واژگون را در مسیر رسیدن به دریاچه مشاهده کرد.

پیگیری‌های ثبت دریاچه گهر در کنوانسیون رامسر سابقه چندساله دارد و در سال ۱۴۰۳ وارد مرحله جدی‌تر و اجرایی شد، در این سال موضوع معرفی دریاچه گهر برای ثبت بین‌المللی مطرح و پرونده آن پیگیری شد، در ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد که مراحل ثبت در حال اجراست و پرونده در مسیر پیگیری قرار دارد.

کنوانسیون رامسر پیمانی بین‌المللی درباره حفاظت از تالاب‌های جهان است و در سال ۱۹۷۱ (۱۳۴۹) در شهر رامسر ایران تهیه و به امضای نمایندگان ۱۸ کشور شرکت کننده رسید که در این کنوانسیون فهرستی از تالاب‌های مهم جهان نیز تهیه شده است.

طرف‌های معاهده در این کنوانسیون موظفند که تالاب‌های حائز اهمیت سرزمین خود را تعیین، نقشه‌های اصلاحی تالاب‌ها را به نحوی تنظیم و اجرا کنند که حفظ و حراست و بهره‌برداری صحیح از آنها را در سرزمین خود تسهیل کند.

همچنین با اعمال مدیریت صحیح تلاش کنند تعداد پرندگان آبزی در تالاب‌های مربوطه را افزایش دهند و تسهیلات لازم برای حفاظت تالاب‌ها و پرندگان آبزی در منطقه تالاب‌ها فراهم کنند.

دریاچه گهر چگونه شکل گرفته است؟

در حال حاضر این پیمان ۲ هزار و ۴۱۲ مکان به وسعت بیش از ۲۵۴هزار هکتار در ۱۷۱ کشور را پوشش می‌دهد و جلوگیری از هر گونه تجاوز و تعدی و تخریب در تالاب ها چه در حال حاضر و چه در آینده و شناخت ظرفیت های اساسی و بنیادی اکولوژیک تالاب ها و توجه به ارزش های اقتصادی، فرهنگی و علمی تالاب ها و قابلیت احیا و بازسازی آن ها از اهداف این کنوانسیون است.

دریاچه گهر جاذبه ای طبیعی با ویژگی های اکولوژیکی منحصر به فرد یکی از زیباترین دریاچه های کوهستانی ایران است که در کوه سن بران بلندترین رشته کوه اشترانکوه ۱۲۱ کیلومتری شرق لرستان و در ۳۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر دورود واقع شده و همچون نگینی فیروزه ای آیینه تمام نمای آسمان آبی را در میان آبی زلال و خنک به نمایش گذاشته است.

دریاچه گهر در منطقه حفاظت شده اشترانکوه در ارتفاع ۲ هزار و ۳۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد که شامل ۲ بخش به نام های گهر بزرگ و گهر کوچک یا گهر بالا و پایین است که وسعت دریاچه گهر بزرگ حدود ۱۰۰ هکتار و عمق دریاچه بین چهار تا ۲۸ متر و عرض آن بین ۴۰۰ تا ۸۰۰ متر و طول آن یک هزار و ۵۰۰ متر است.

گفته می شود این دریاچه در اثر زمین‌لرزه‌ای بزرگ به وجود آمده باشد؛ چراکه این دریاچه روی گسل اصلی زاگرس قرار گرفته و به احتمال قوی جنبش گسل و بسته شدن دره توسط یک سنگ ریزش عظیم، عامل شکل‌گیری آن شده است.

در گویش محلی، «گهر» به‌معنای آب جمع شده در گودی با عمق زیاد است ؛ میزان بارش سالانه در منطقه حدود ۹۳۱ میلمتر است که بیشتر به صورت بارش برف ثبت می شود که در فصول سرد سال، موجب یخ‌زدی سطح دریاچه می‌شود و مناظر بدیعی را پیشکش طبیعت‌گردها و گردشگران می‌کنند.

دریاچه گهر کوچک با وسعت تقریبی پنج هکتار، حدود ۲ کیلومتر با گهر بزرگ فاصله دارد؛ عمق این دریاچه به‌حدی کم است که با کمی دقت می‌توانید ماهی‌های کف آن را مشاهده کرد و با اینکه شنا در دریاچه گهر وسوسه‌انگیز به نظر می‌رسد، خطرناک است و می‌تواند منجر به مرگ شود. به همین دلیل مدیریت مجموعه و اداره محیط زیست استان لرستان شنا در دریاچه گهر را ممنوع کرده‌اند.

آب دریاچه از طریق رودخانه تاپله‌ تامین می‌شود که آب شفاف و بسیار خنک آن در ابتدا به دریاچه کوچک و در ادامه با طی مسافتی کوتاه به دریاچه گهر بزرگ می‌ریزد؛ آب دریاچه نیز بسیار شفاف است؛ به‌طوری که در برخی جاها امکان دیدن کف آب و حتی رفت‌وآمد ماهی‌ها نیز وجود دارد و همین شفافیت باعث شده است که آب آن در بازتاب نور خورشید، به‌ رنگ فیروزه‌ای درآید.

دریاچه گهر در ضلع غربی و شرقی دارای ساحل ماسه‌ای است و در سایر نقاط ساحل صخره‌ای دارد؛ یکی از چشم‌اندازهای خارق‌العاده دریاچه رو به جنگلی انبوه است که در قسمت پایین و بالای دریاچه، جلوه‌ای باشکوه به آن بخشیده‌ است.

آب این دریاچه تا حدی زلال است که در مکان‌های کم‌عمق می‌توان کف دریاچه را به خوبی مشاهده کرد بنابراین با وجود آب زلال، بستر سنگی و همچنین بازتاب نور، دریاچه گهر به رنگ فیروزه‌ای دیده می‌شود که این موضوع یکی از جنبه‌های فوق‌العاده زیبای دریاچه به شمار می‌آید.

دریاچه گهر یکی از جلوه‌های طبیعی ارزشمند در منطقه اشترانکوه است که از دو بخش، یعنی گهر بزرگ و گهر کوچک، تشکیل شده است. آب سرریز شده از دریاچه بزرگ ابتدا وارد گهر کوچک می‌شود و سپس از طریق دره‌های اشترانکوه جریان پیدا می‌کند و سرچشمه برخی رودخانه‌های فصلی منطقه را شکل می‌دهد.

سواحل گهر ترکیبی از بخش‌های صخره‌ای و ماسه‌ای است. قسمت‌های ماسه‌ای شرایط مناسبی برای شنا دارند و دریاچه بزرگ همچنین امکان قایق‌سواری را برای گردشگران فراهم می‌کند. در مقابل، بخش قابل توجهی از گهر کوچک حالت باتلاقی دارد و عمق متوسط آن حدود دو متر است.

تنوع جانوری و زیستی منطقه گهر

مقدار آب موجود در دریاچه‌های گهر ارتباط مستقیمی با میزان بارندگی سالانه دارد. برف و باران، به‌ویژه بارش‌های زمستانی در ارتفاعات اشترانکوه، مهم‌ترین منابع تأمین آب این دریاچه‌ها هستند. بخشی از برف‌های ارتفاعات درون زمین نفوذ می‌کند و پس از عبور از مسیرهای زیرزمینی، به دریاچه می‌رسد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های گهر، نبود جاده ماشین‌رو تا خود دریاچه است. همین دشواری دسترسی باعث شده طبیعت منطقه تا حد زیادی بکر باقی بماند. مسیر رسیدن به دریاچه بیشتر برای کوهنوردان، طبیعت‌گردان و افرادی مناسب است که آمادگی جسمانی کافی برای پیاده‌روی در مسیرهای کوهستانی دارند. در برخی قسمت‌ها نیز امکان استفاده از چهارپایانی که توسط افراد محلی کرایه داده می‌شوند وجود دارد.

آب شیرین و زلال دریاچه و همچنین فاصله آن از مناطق شهری، محیط مناسبی برای زندگی گونه‌های مختلف جانوری ایجاد کرده است. قزل‌آلا از شناخته‌شده‌ترین آبزیان گهر به شمار می‌رود و حضور این ماهی باعث شده ماهیگیری نیز به یکی از فعالیت‌های مورد علاقه برخی گردشگران تبدیل شود.

تنوع زیستی منطقه گهر بسیار قابل توجه است

بر اساس مطالعات انجام‌شده، ده‌ها گونه گیاهی بومی و انحصاری، بیش از ۶۰۰ گونه گیاه، ۵۳ گونه درخت و درختچه، ۴۵ گونه پستاندار، حدود ۳۰ گونه خزنده، ۱۹۵ گونه پرنده و پنج گونه دوزیست در این محدوده شناسایی شده‌اند. در کنار قزل‌آلا، جانورانی مانند لاک‌پشت و قورباغه نیز در محیط آبی منطقه دیده می‌شوند. قوچ و میش، بزکوهی، خرس قهوه‌ای، گرگ، روباه، گراز و خرگوش نیز از جمله پستانداران این ناحیه هستند. در میان پرندگان نیز گونه‌هایی مانند کرکس، عقاب، کبک و شاهین مشاهده می‌شوند.

پوشش گیاهی اطراف گهر نیز از تنوع بالایی برخوردار است و گونه‌هایی همچون بلوط، بید، بادام وحشی، پسته وحشی، سرو کوهی، زبان گنجشک، گون، آویشن و پونه کوهی در آن رشد می‌کنند. در فصل بهار و اوایل تابستان، زیبایی منطقه بیشتر می‌شود و گردشگران می‌توانند در مسیر رسیدن به دریاچه، گل‌های کوهی متنوعی از جمله شقایق و لاله واژگون را تماشا کنند.