تحول بزرگی در تشخیص بیماری‌ها با وزیکول‌های برون‌سلولی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از انجمن دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص پزشکی ایران، امیرحسن زرنانی متخصص ایمنی شناسی بالینی و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به برگزاری هفدهمین کنگره بین المللی و بیست وسومین کنگره ملی ارتقای کیفیت خدمات آزمایشگاهی تشخیص پزشکی ایران در روزهای 10 تا 13 شهریور 1405 در محل برج میلاد تهران، در مورد تشخیص بیماری‌ها با وزیکول‌های برون‌سلولی، اظهار کرد: وزیکول‌های برون‌سلولی ذراتی با غشای دولایه هستند که تقریباً توسط همه سلول‌های بدن به محیط خارج سلولی ترشح می‌شوند. این ذرات حاوی مجموعه‌ای از پروتئین‌ها، چربی‌ها و مواد ژنتیکی هستند و در واقع به عنوان پیام‌رسان‌های طبیعی بین سلول‌ها عمل می‌کنند.

وی افزود: برخلاف تصور گذشته که ارتباط سلول‌ها عمدتاً از طریق هورمون‌ها و مولکول‌های محلول انجام می‌شد، امروزه مشخص شده است که سلول‌ها می‌توانند بسته‌های پیچیده‌ای از اطلاعات زیستی را از طریق وزیکول‌های برون‌سلولی به یکدیگر منتقل کنند و حتی عملکرد سلول‌های هدف را تغییر دهند.

زرنانی با بیان اینکه این وزیکول‌ها بسته به مکانیزم تولید توسط سلولها، به انواع مختلفی طبقه‌بندی می‌شوند، گفت: هر یک از این ساختارها مسیر تشکیل و ویژگی‌های زیستی خاص خود را دارند، اما وجه مشترک همه آن‌ها نقش مهمشان در انتقال پیام‌های مولکولی و تنظیم فعالیت سلول‌ها است.

این متخصص علوم آزمایشگاهی یکی از مهم‌ترین مزیت‌های وزیکول‌های خارج ‌سلولی را امکان دسترسی به آن‌ها در مایعات مختلف بدن دانست و تصریح کرد: این ذرات در خون، ادرار، بزاق، اشک و برخی دیگر از مایعات زیستی حضور دارند و محتوای آن‌ها بازتابی از وضعیت سلول‌های تولیدکننده است. به همین دلیل امروزه به عنوان یکی از امیدوارکننده‌ترین ابزارها در حوزه بیوپسی مایع شناخته می‌شوند.

وی ادامه داد: بررسی محتوای وزیکول‌های برون‌سلولی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره بیماری‌های مختلف در اختیار پزشکان قرار دهد. در سال‌های اخیر مطالعات متعددی نقش این ذرات را در تشخیص زودهنگام سرطان‌ها، بیماری‌های قلبی ـ عروقی و برخی اختلالات عصبی نشان داده‌اند و همین موضوع باعث افزایش توجه محققان به این حوزه شده است.

زرنانی در عین حال به چالش‌های موجود در مسیر کاربرد بالینی این فناوری اشاره کرد و گفت: با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، هنوز موانعی برای استفاده گسترده از وزیکول‌های برون‌سلولی در آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی وجود دارد. ناهمگنی این ذرات، احتمال آلودگی نمونه‌ها و نبود روش‌های کاملاً استاندارد برای جداسازی و آنالیز آن‌ها از جمله مهم‌ترین چالش‌های این حوزه به شمار می‌رود.

وی تأکید کرد: آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی در سال‌های آینده نقش کلیدی در انتقال این دانش از مرحله پژوهش به کاربرد بالینی خواهند داشت. برای رسیدن به این هدف باید روش‌های نمونه‌گیری، جداسازی و ارزیابی وزیکول‌های برون‌سلولی استانداردسازی شود تا نتایج به دست آمده در مراکز مختلف قابل مقایسه و اعتماد باشد.

این پژوهشگر حوزه علوم آزمایشگاهی خاطرنشان کرد: توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی، آموزش نیروی انسانی متخصص، استفاده از تجهیزات پیشرفته، استقرار نظام‌های کنترل کیفیت و نقش فعال انجمن های مرتبط از جمله انجمن وزیکول‌های خارج سلولی ایران از مهم‌ترین پیش‌نیازهای ورود این فناوری به عرصه خدمات تشخیصی است.

زرنانی اظهار داشت: وزیکول‌های خارج ‌سلولی یکی از امیدبخش‌ترین حوزه‌های پزشکی نوین محسوب می‌شوند و می‌توانند در آینده زمینه‌ساز تشخیص دقیق‌تر بیماری‌ها، پایش بهتر روند درمان و توسعه پزشکی شخصی‌سازی‌شده باشند، موضوعی که در نهایت به بهبود کیفیت مراقبت از بیماران منجر خواهد شد.