«زهیر»؛ روایتِ حماسه عاشورا در رادیو خراسان رضوی

خبرگزاری مهر، گروه استان ها- مرجانه حسین زاده: نمایش رادیویی «زهیر» هم‌زمان با دهه اول محرم به همت «گروه نمایش انجمن نویسندگان اهل قلم خراسان» و با نویسندگی و کارگردانی زهره منجمی منتشر شد. این نمایشنامه با محوریت شخصیت «زهیر بن قین» یکی از یاران امام حسین (ع)، به موضوع تحول درونی انسان، انتخاب آگاهانه و رسیدن از تردید به یقین می‌پردازد و روایت‌گرِ یک مسیر انسانی است، نه صرفاً یک روایت تاریخی.

«زهیر» محصول یک جریان جمعی در دل انجمن نویسندگان است

زهره منجمی، نویسنده و کارگردان نمایش رادیویی «زهیر» در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: تفاوت نمایش رادیویی «زهیر» با دیگر آثار مشابه در این است که این اثر صرفاً یک تولید نمایشی نیست، بلکه محصول یک جریان جمعی در دل انجمن نویسندگان اهل قلم خراسان است، یعنی نویسندگان خودشان در مقام صداپیشه و اجرا حضور دارند و اثر از دل یک کارگاه زنده نویسندگی و اجرا شکل گرفت.

نویسنده و کارگردان نمایش رادیویی «زهیر» افزود: همچنین نگاه اثر، بیشتر روان‌شناسانه و انسانی به یک شخصیت تاریخی است، من طرح ایجاد گروه نمایش انجمن نویسندگان أهل قلم خراسان را با هدف اینکه نویسندگان از پشت میزهایشان به صحنه نمایش بیایند، ارائه کردم. نویسنده هر چه به فضای اجرا و تولید نزدیک تر باشد تولید واقعی تر و بهتری می شود.

وی گفت: تمام صداپیشه‌ها و بخش عمده عوامل اجرایی از میان اعضای انجمن نویسندگان اهل قلم خراسان انتخاب شدهند یعنی نویسندگانی که خودشان در فرآیند خلق متن حضور داشتند، این‌بار در اجرای اثر هم ایفای نقش کردند. هرچند ما سعی می‌کنیم از هنرمندان و گویندگان هم در ایفای نقش ها دعوت کنیم تا پل ارتباطی بین نویسندگان و گویندگان و سایر عوامل تولید آثار فاخر و ارزشمند باشیم.

منجمی با بیان اینکه نمایش رادیویی «زهیر» صرفاً تولید یک نمایشنامه رادیویی نبود، گفت: شکل‌گیری این اثر در بستر انجمن نویسندگان اهل قلم خراسان انجام شد. یکی از اهداف اصلی ما از ایجاد گروه نمایش انجمن، آشنا کردن نویسندگان با فرآیند کامل تولید یک اثر نمایشی، از مرحله ایده و نگارش تا کارگردانی، صداپیشگی، ضبط و تولید نهایی بود. اعتقاد دارم هرچه نویسنده با مراحل اجرایی و تولید اثر بیشتر آشنا باشد، درک عمیق‌تری از نیازهای مخاطب و ظرفیت‌های رسانه پیدا می‌کند و در نتیجه آثار ارزشمندتر، حرفه‌ای‌تر و ماندگارتری خلق خواهد کرد.

نویسنده و کارگردان نمایش رادیویی «زهیر» ادامه داد: در این پروژه، نویسندگان تنها در جایگاه نویسنده نبودند، بلکه بخشی از فرآیند تولید را نیز تجربه کردند و همین تجربه عملی، از ویژگی‌های مهم و متفاوت این اثر به شمار می‌آید.

وی با اشاره به ویژگی شاخص این اثر اظهار کرد: رویکرد آموزشی و جریان‌ساز آن ویژگی شاخص این اثر است. ما تلاش کردیم بستری فراهم شود تا نویسندگان با تمامی مراحل تولید اثر، از نگارش تا اجرا و ضبط، آشنا شوند. باور داریم نویسنده‌ای که فرآیند تولید را از نزدیک لمس کند، در آینده آثار دقیق‌تر، اثرگذارتر و ماندگارتری خواهد نوشت. از این منظر، «زهیر بن قین» علاوه بر یک اثر هنری، آغاز یک تجربه آموزشی و حرفه‌ای در انجمن نویسندگان اهل قلم خراسان نیز محسوب می‌شود.

نقش زنان در حادثه کربلا

آوا فرخنده، نویسنده و صداپیشه نقش «دلهم» در نمایش رادویی زهیر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: «دلهم» برای من نماد یک زن مؤمن، خردمند و شجاع است. چیزی که در شخصیت او بسیار به چشم می‌آید، قدرت تشخیص حق و حمایت از آن در حساس‌ترین لحظات است. او با اینکه همسر «زهیر بن قین» بود، صرفاً در نقش یک همراه ظاهر نمی‌شود، بلکه با بینش و ایمان خود، در تصمیم بزرگ زهیر نقش مؤثری ایفا می‌کند. این استواری و آگاهی، مهم‌ترین ویژگی شخصیتی دلهم است.

نویسنده و صداپیشه نقش «دلهم» در نمایش رادویی زهیر افزود: دلهم در مقطعی که زهیر میان ماندن و پیوستن به امام حسین (ع) قرار داشت، با سخنان و حمایت خود، زمینه‌ساز یکی از زیباترین انتخاب‌های تاریخ شد. شاید نام او کمتر از برخی شخصیت‌های عاشورا شنیده شده باشد، اما نقش او در همراهی و تشویق همسرش برای قرار گرفتن در جبهه حق، بسیار ارزشمند و تأثیرگذار است.

وی تصریح کرد: به نظر من، عاشورا نشان داد که زنان فقط تماشاگر حوادث تاریخی نیستند، بلکه می‌توانند در شکل‌گیری و ماندگاری آن نقش داشته باشند. زنانی مانند حضرت زینب (س)، ام‌وهب و دلهم هر کدام به شیوه‌ای از حقیقت دفاع کردند. آنچه برای من اهمیت دارد این است که زنان عاشورا با ایمان، آگاهی و استقامت خود ثابت کردند که تأثیرگذاری همیشه در حضور در میدان نبرد خلاصه نمی‌شود.

فرخنده گفت: بزرگ‌ترین چالش در این اثر برای من این بود که شخصیت دلهم را با تمام ظرافت‌های روحی‌اش به مخاطب منتقل کنم. او زنی است که هم محبت و دلبستگی به همسرش را دارد و هم حاضر است در راه حقیقت از عزیزترین دارایی خود بگذرد. رساندن این احساسات متضاد فقط از طریق صدا، کار ساده‌ای نبود. چون کار صدا بازیگری هم زیاد انجام نداده بودم بنابراین تلاش کردم با مطالعه شخصیت و درک فضای تاریخی اثر، حس ایمان، نگرانی، عشق و استقامت دلهم را در اجرا منعکس کنم.

ویژگی های شخصیت زهیر

مهدی بومی، صداپیشه نقش زهیر بن قین در نمایش رادویی زهیر نیز در گفتگو با مهر در تشریحِ مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیت زهیر بن قین اظهار کرد: حقیقت‌جویی و شجاعت دو ویژگی مهم شخصیت او هستند. آنچه این شخصیت را متمایز می‌کند، این است که وقتی حقیقت را شناخت، با وجود همه ملاحظات دنیوی و خطرات پیش رو، تصمیم گرفت در کنار امام حسین (ع) بایستد. زهیر به ما نشان می‌دهد که انسان هر جای زندگی که باشد، می‌تواند مسیر خود را اصلاح کند و بهترین انتخاب را انجام دهد. وفاداری، بصیرت، آزادگی و مسئولیت‌پذیری از مهم‌ترین ویژگی‌های این شخصیت بزرگ است.

صداپیشه نقش زهیر بن قین در نمایش رادویی زهیر افزود: زهیر بن قین یکی از یاران برجسته امام حسین (ع) در واقعه عاشورا بود. او پس از دیدار با امام، به کاروان ایشان پیوست و در روز عاشورا از مدافعان اصلی خیمه‌ها و از فرماندهان سپاه امام به شمار می‌رفت. سخنان روشنگرانه و ایستادگی او در دفاع از امام حسین (ع)، جایگاه ویژه‌ای در تاریخ عاشورا دارد و سرانجام نیز در این راه به شهادت رسید.

وی بیان کرد: بزرگ‌ترین چالش این نقش برایم نمایش سیر تحول شخصیتی زهیر بود. زهیر شخصیتی است که از یک تردید اولیه به یقین و ایمان کامل می‌رسد. در صداپیشگی این نقش باید این تغییر روحی و فکری در لحن، بیان و احساسات شخصیت قابل درک می‌بود. از طرفی، زهیر شخصیتی مقتدر، شجاع و در عین حال عمیقاً عاشق حقیقت است و انتقال این ابعاد مختلف در شخصیت او تنها از طریق صدا، نیازمند دقت و مطالعه فراوان بود لذا تلاش کردم مخاطب از طریق صدا، اقتدار این شخصیت را احساس کند، از سویی سعی کردم هم در احساس هم در بیان آنچه در توانم هست را با جان دل اجرا کنم تا بر مخاطب تاثیرگذار باشد.

گفتنی است؛ تدوین این اثر به عهده حسین مجدی و صدابرداری آن بر عهده حسین قنبرزاده بود و مهدی بومی، محمد حقیقت خواه، جواد نعیمی، یدالله زارعی ( نجیب)، صدیقه فرخنده، سعید رسول زاده صداپیشگان نمایش رادیویی «زهیر» بودند.